Hikâyesini milyonlar izlediğindeülke gözyaşlarını tutamadı.
Otuz yıl boyunca ondan kimsenin haberi olmadı. Ne elektrik vardı ne de doğru dürüst su. Türkiye’nin artık teknolojiyi ve konforu çoktan benimsemiş şehirlerinden uzakta, adı Ayşe Karaca olan bir kadın, sanki zaman başka bir yüzyılda takılıp kalmış gibi yaşadı.
Ve, milyonlar onun hikâyesini izlediği andaülkenin kalbi de gözü de doldu.
Bu, yetmişli yılların başında oldu. Bir televizyon ekibi, Anadolunun kuzeydoğusuna, yoksullukla ilgili bir belgesel çekmek için gitmişti. Hiç beklemedikleri şekilde, yalnızca bir haber konusu değil, adeta romanlardan fırlamış gibi bir efsane buldularsoğuk Erzurum yaylalarında, hayata tutunan bir kadın.
Çiftliğin kapısını, eski püskü kıyafetler içinde, zayıf bir kadın açtı. İçeride gri duvarlar, küçük bir pencereden sızan solgun bir ışık ve kömür sobasından yayılan hafif bir sıcaklık vardı.
Ellerinin derisi çatlamıştı soğuklardan; yüzü, dağ rüzgârlarının izlerini taşıyordu. Hayatı küçülmüştü: ahır, toprak ve sessizlik. Yeterli geliyordu ona. Çünkü yaşamak için fazlasına ihtiyacı yoktu.
1926da burada doğmuştu. Çocukluğundan itibaren buz gibi sabahlara, buz tutmuş kovaya, kaynaktan çekilen ağır sulara; ısıtmayan kışlara ve hiç bitmeyen yorucu günlere alışkındı. Babası, annesi ve akrabaları birer birer hayatına veda etmiş, henüz otuz iki yaşındayken çiftlikte tek başına kalmıştı.
Orası, aslında birkaç erkek gücü gerektiren bir yerdi ama Ayşe tek başına her şeye göğüs gerdi. Ne gururdan, ne de inattan. Sadece büyüdüğü ve kök saldığı o toprağa olan sadakatinden.
Onun hayatıkat kat giyilmiş eski kıyafetlerle geçirilmiş donmuş geceler, her biri on altı-on sekiz saat süren yorgun günler, haftalarca kimseyle konuşmadan yaşamak demekti. Sadece rüzgâr, kar ve sessizlik.
Yönetmen Barış Yiğit, geçmiş yüzyıldan kalma kadından bahsedildiğini duyduğunda, onu bulmaya karar verdi. Kar fırtınaları arasından geçip kapısını çaldığındakarşısında bir trajedi değil, sakin ve onurlu bir insan buldu.
Ayşe hiç şikâyetçi değildi, asla boyun bükmüyordu. Sessizce, günlerinin nasıl geçtiğini anlatıyordu.
Belgesel Ocak 1973te yayınlanıncane abartı vardı, ne sunucu, ne de arka planda dramatik bir müzik. Sadece ham gerçeklik: karanlık sabahlar, yalnız kahvaltılar, ağır emek. Ve tüm Türkiye ekran başında donakaldı.
Milyonlar, sessizce izlerken gözyaşlarına engel olamadı.
Sonrasında mektuplar geldi, yardımlar yollandı, yeni bir hayat teklifleri sunuldu. Evine ilk defa ışık, radyo, sıcak ve insan ilgisi girdi. Ama Ayşe değişmedi. Ne şöhret, ne de başka bir hayat peşinde koştu. Yalnızca bildiği şekilde yaşamayı sürdürdü.
Sağlığı el vermeyince, çiftliği satıp civardaki Erzuruma yakın bir kasabada küçük bir ev aldıcoğrafi olarak çok uzak olmasa da bambaşka bir hayatta. Orada sıcak vardı, su vardı, huzur vardı.
Kitaplar yazmaya, yeni belgesellerde yer almaya ve dolaşmaya başladı. Onu bir simge, bir kahraman, bir efsane diye adlandırdılar. Ayşe ise yalnızca şöyle diyordu:
Yapmam gerekeni yaptım.
Ayşe Karaca, 2018de, doksan bir yaşında vefat etti. Yalnızlığı sevdiğinden değil, başka kimse o hayatı devam ettiremeyeceği için orada kaldı. Onun gücü sessizdine sahnesi vardı, ne izleyicisi, ne de alkışı.
Bulduklarında asla merhamet istemedi. Sadece görülmek istedi. Ve dünya, sonunda onu hak ettiği gibi gördü. Acınacak biri olarak değil, onurlu bir insan, sabrın ve azmin sembolü olarak. Gerçek güç diye bağırmaz. O, tarihi değiştirmedi. Yalnızca yaşadı.
Ve çok basit bir hakikati hatırlattı: En büyük cesaret, ışığın, kameraların ve izleyicilerin olmadığı yerde, karın ve sessizliğin ortasında, hayatını usulca taşıyanlarda saklıdır.
