Kayınvalidem herkesin önünde bana “geçici” olduğunu söyledi… ama ben onun kendi hükmünü kendi ağzından dökmesine izin verdim. Kayınvalidemi ilk kez arkamdan gülerken mutfakta duydum. Kahkahası yüksek değil, kendinden emin ve alaycıydı: “Senin bilmediğin bir şeyi biliyorum.” Elimde çay bardağıyla kapıda bekledim; sonra ağırbaşlı girdim içeri. Masada iki arkadaşıyla oturuyordu; üzerlerinde altın takılar, güçlü parfümler ve burunlarından kıl aldırmaz özgüven vardı. – İşte bizim… dedi kayınvalidem ve durakladı, en doğru kelimeyi arar gibi. – …genç gelinimiz. “Sanki gelin” derken sesini öyle ayarladı ki, adeta “geçici” dedi. Sanki deneme amaçlı alınmış bir eşya gibi. Nazikçe gülümsedim. – Merhaba, dedim. – Hadi, otur, dedi kayınvalidem; ama sıcaklık yoktu sesinde, sadece yakından incelemek isteyen biri gibi. Oturup çayımı yudumladım ama bakışım daha da sıcaktı. Beni süzdü tepeden tırnağa. Elbisem sade ve zarifti, saçlarım topluydu, makyajım doğaldı. – Çok… özenmişsin, dedi. – Belli oluyor. Günün ilk dikeniydi. Ben baş salladım, sanki iltifatmış gibi. – Teşekkürler. Arkadaşlarından biri bana hafifçe eğilip o sahte sıcaklıkla sordu: – Sen nereden… çıktın böyle? Kayınvalidem güldü: – İşte öyle. Çıktı işte ortaya. “Sanki ben evi toz kaplamışım gibi” diye geçirdim içimden. Ve işte o cümle geldi, ömür boyu unutmayacağım: – Rahat olun kızlar, onun gibiler… geçicidir. Bir erkeğin hayatından geçerken, o da akıllanır. Üç saniye sessizlik. Ama romanlardaki dramatik sessizlikten değil; test sessizliği. Herkes ne yapacağımı bekliyordu: Kırılıp, solacak mıyım? Odayı terk edecek miyim? Ağlayacak mıyım? O anda bir şey fark ettim: Kayınvalidem aslında beni sevmiyor değil; sadece kontrol alışkanlığı var. Ve ben, ona ilk kez bu kontrolü vermeyen kadındım. Ona insan gibi, düşman gibi değil, bakarken düşündüm: Kendi hükmünü, kendi ağzından veriyor ve farkında bile değil… – Geçici demek ha… ilginç, dedim. Beni gözleriyle delip geçen kayınvalidem haz duymak için bekledi. Ama ben ona bu hazzı yaşatmadım. Hafifçe gülümsedim, kalktım: – Sizi kendi aranızda bırakayım, ben tatlıyı hazırlayacağım. Ve salondan çıkınca onurumu değil, huzurumu korumuş oldum. Sonraki günlerde fark ettim: Beni asla “nasılsın” diye sormuyordu; “ne yapıyorsun” diyordu. Hiç “iyi ki iyisin” demezdi; “bu ne kadara mal olacak” derdi. Adımla neredeyse hiç çağırmazdı; hep “o” derdi. “Sanki oğlunun izinsiz aldığı bir eşya gibiydim.” Yıllar önce olsa yıkılırdım, eksiklik arardım kendimde… Ama artık kimsenin onayını istemiyordum; yalnızca kendimi kazanmak istiyordum. Bir defter çıkardım: Sessizce not tutmaya başladım. Ne zaman, nasıl, kimlerin önünde, hangi cümlelerle kırıyor, ne oluyor, eşim nasıl davranıyor? Eşim kötü insan değildi, sadece “yumuşak”tı; bu yüzden manipüle ediliyordu. Hep şöyle derdi: – Üzerine alınma, annem böyle biri sadece, takılma. Ama artık “sadece söylenen” kelimelerle yaşayan kadın değildim. Aile yemeği günü geldi. Şık bir masa, beyaz örtüler, mumlar, itinalı sunum… Böyle akşamlarda kayınvalidem sahnenin kraliçesi olurdu. Kalabalık ama ölçülüydü. Yakınlar, dostlar, seyirlik insanlar vardı. Zümrüt yeşili, sade ve asil elbisemle oturdum. Kayınvalidem bana buz gibi bir parıltıyla baktı: – Bu gece hanımefendi takılacaksın yani… Herkesin duyacağı şekilde söyledi. Birkaç kişi güldü, eşim gerildi. Ben hemen cevap vermedim; kendime su koydum, usulca yudumladım, gözlerinin içine baktım. – Evet, dedim dingince. – Bu gece öyle karar verdim. Onu şaşırtan, benim sessiz kararlılığımdı. O gözyaşı ya da savunma bekliyordu, ben ise ona “hiç” verdim. Sonra masadaki oyununu sürdürdü: – Ben hep oğluma dedim; bizim seviyemizde kadın lazım, öyle gelişi güzel aşk olmaz. Yine kahkahalar, bakışlar üzerimde. Bekledim. Devam etti: – Geçici insanlar her şeyini göstermek için çok çalışır, makbul olmaya uğraşır. Bana meydan okurcasına baktı. Fakat ben, kimsenin ringinde dövüşmem. Karşımdaki kişiye kim olduğunu kendi davranışıyla gösteririm. Bu yüzden hafifçe gülümseyip dedim ki: – Birini “geçici” ilan etmek kolay; asıl mesele, evdeki huzursuzluğun sebebinin kim olduğunu görmek. Mekan bir anda donakaldı. Birkaç kafanın yönü bana döndü, kimi yüzler asıldı. Kayınvalidem gözlerini kısmıştı: – Sadece bunu mu söyleyeceksin, herkesin içinde? – Hayır, dedim dingince. – Herkesin içinde fazla söze gerek yok. Bardağımı kaldırıp bir adım attım: – Sadece şunu diyeceğim; bu masa, bu davet, bu akşam için teşekkürler. Ve bir de şunu ekledim: – Bu hayatta bazı insanları tüm çıplaklığıyla görme şansı herkesin olmaz; ben şanslıyım. Kayınvalidem dudaklarını araladı ama ses çıkmadı. İlk defa cevapsız kaldı. Salondaki herkes o anı dondurulmuş gibi izliyor, eşim beni yeni görmüş gibi bakıyordu. Ve ben en önemli şey yaptım: O anda susmayı bildim. Ne hakaret ekledim, ne kinimle yükseldim, savunmaya geçmedim. Sözlerim tüy gibi süzüldü ve taş gibi ağır geldi. Yerime oturdum, tatlıyı servis ettim, hiç bir şey olmamış gibi. Oysa her şey değişmişti. Dönüşte eşim koridorda sordu: – Bunu nasıl bu kadar sakin yaptın? – Ne demek “bu kadar sakin”? – Bağırmadan, yıkılmadan. İlk kez annesini savunmadı. İlk kez gerçekten sorun olduğunu kabul etti. Üstelemedim. – Ben kimsenin ailesinde yer kapmak için mücadele etmem. Ben ailenin kendisiyim. Kim saygı duymuyorsa, uzaktan seyredebilir, dedim. Yutkundu: – Yani… gidecek misin? – Korkudan fedakârlık yapma. Seçimini saygı ile yap, dedim. O an anladı ki: Beni çığlıkla değil, sessizlikle kaybedebilir. Bir hafta sonra kayınvalidem aradı; sesi yumuşamıştı ama pişmanlıktan değil, hesaptan: – Konuşmak istiyorum. “Konu ne zaman?” demedim. – Söyle, dedim. Sustu: – Sanırım… biraz fazla gittim, dedi zorlanarak. Zafer hissiyle değil, gözlerimi bir an kapattım. – Evet, fazla gittin, dedim dingince. Sonra ekledim: – Güzel olan şu ki; artık hiçbir şey eskisi gibi olmayacak. Çünkü benim tavrım değişti. Telefonu kapattım. Zafer değil, huzur hissettim. Bir kadın artık saygı için ısrar etmiyorsa… dünya ona kendiliğinden sunar. ❓ Sen benim yerimde olsan ne yapardın? “Huzur için susar mıydın”, yoksa “sınır çizer miydin” ve o masa sallansa bile hak ettiğin yeri alır mıydın?

Kayınvalidem, herkesin önünde bana geçici dedi Ben de ona kendi hükmünü kendi versin diye izin verdim.

Kayınvalidemi arkamdan ilk kez gülerken, mutfakta duydum.
Öyle kahkahalar falan değil, gizli, kendinden emin bir kıkırdama, hani şu Ben bir şey biliyorum da, sen daha bilmiyorsun tadında.
Elimde çay bardağıyla kapının ardındaydım; bir an içeri girip girmemekte tereddüt ettim. Sonra gayet sakince, hiç acele etmeden girdim. Ne bir kasılma, ne bir endişe.

Kayınvalidem masada iki arkadaşıyla oturuyordu. Hepsi bakışını hiç entarilemeyen, altın ve bol parfümüyle karizmasını kolye gibi taşıyan kadınlardandı.
Bak işte bizim kız da geldi dedi kayınvalidem, kelimeyi seçerken maksatlı bir duraksama yaptı: genç gelinimiz.
Gelin kelimesi dilinden öyle bir çıktı ki, sanki deneme ürünü, marketten aldığın ama fişi atmadığın bir şeymişim gibi.

Kibarca gülümsedim.
İyi günler, dedim.
Otur, otur, dedi, ama öyle sıcacık bir davet değil; daha çok birini uzaktan izlemek varken yakından inceleme fırsatı bulmak ister gibi.

Oturup çayımı yudumladım. Çay sıcak, bakışım daha da sıcak.
Kayınvalidem tepeden tırnağa inceleyip raporunu yazdı. Elbisem sade, rengi açık, zarif. Saçım toplu, dudaklarımda hiçbir abartı yok.
Çok özenmişsin, dedi. Belli oluyor.
Günün ilk iğnesi.
Ben onu iltifat sanıp başımı salladım.
Teşekkür ederim.

Arkadaşının biri bana doğru eğildi, şeker kıvamında, alttan alta bıçak gibi bir sesle:
Söylesene, sen nereden çıktın böyle?
Kayınvalidem güldü hemen.
Hiç. Birden çıktı ortaya.
Birden beliren toz misali.

Sonra o meşhur cümleyi kurdu, hayatım boyunca unutmayacağım:
Rahat olun kızlar. Bunun gibiler geçicidir. Bir erkek ayılana kadar hayatına uğrayıverirler.

Üç saniyelik bir sessizlik oldu.
Ama romanlardaki gibi ağdalı değil, daha çok Tepkini bekliyoruz cinsinden.
Beklediler ki,
Üzüleyim.
Bembeyaz olayım.
Çıkıp gideyim.
Ağlayayım.
Bir gurur cümlesi kurayım.
Ve tam o anda şunu anladım:
Bana karşı özel bir kini yoktu.
Sadece, sürekli kontrolü elinde tutmaya alışmış biriydi.
Ve ben, ona uzaktan kumandasını vermeyen ilk kadındım.

Ona dikkatlice baktım. Bir düşman değil, kendi hükmünü haberi olmadan kendi eline yazan biri olarak gördüm.
Geçiciymişim diye tekrar ettim alçak sesle, sanki düşünüyormuşum gibi. Enteresan.

Bakışlarını zevkle üzerimde gezdirdi.
Ama ona vermedim o hazzı.
Sadece hafifçe gülümsedim ve kalktım.
Bence sohbetinize devam edin, dedim. Ben tatlıyı hazırlayayım.
Çıktım mutfaktan.

Ne küçük düşürüldüm, ne ezildim.
Sadece huzurluydum.
Sonraki haftalarda detaylara daha çok takılmaya başladım.
Bana Nasılsın? demiyordu.
Ne yaptın? diyordu.
İyi ki varsınız demezdi.
Bunun maliyeti ne kadar? diye sorardı.
Adımla hitap etmezdi zaten.
Hep o diye konuşurdu.
O da gelecek mi?
O ne dedi?
O yine yorgun mu?

Sanki eşi onun oğlu bana danışmadan satın aldığı bir mobilyaymışım gibi.
Dürüst olayım Yıllar önce olsam paramparça olurdum.
Benim neyim eksik? diye düşünür, onay kazanmak için uğraşırdım.
Ama artık kimsenin onayına ihtiyacım yoktu.
Beni ben yapan beni kazanmak istiyordum.

Küçük bir not defteri tutmaya başladım ne saplantıdan, ne hırsımdan. Tamamen berraklık için.
Sessizce kaydettim.
Ne zaman laf soktu?
Nasıl dedi?
Kimin yanında dedi?
Sonra ne oldu?
Eşim nasıl tepki verdi?
Evet, eşim kocam.
Kötü biri değildi. O yüzden kullanışlıydı zaten.
Ne kaba, ne zalimdi.
Fazla yumuşaktı.
Bu da onu rahat yönlendirilen biri yapıyordu.
Sürekli şunu derdi:
Ciddiye alma.
O öyledir.
Annem konuşur işte, boş ver.
Ama ben artık kimsenin boş verinde yaşamayı seçecek kadın değildim.

Ve aile yemeği günü geldi.
Büyükçe, şık, beyaz örtüler, mumlar, gösterişli sunum.
Kayınvalidem bu tip davetlere bayılırdı; hükümranlığını sergileyebilecek alan, seyirci bol.

Gelen giden çoktu; gereksiz kalabalık yok ama bu sofrada kim ne yapacak bakmayı seven yeterli sayıda misafir.
Ben zümrüt yeşili bir elbise giydim. Kumaşı yumuşak, çizgisi net. Ama abartısız.
Yine de gözden kaçacak gibi değildi.

Kayınvalidem beni görünce o meşhur soğuk parıltılı gülüşünü kondurdu:
A, hanımefendi olmak istemişsiniz bu gece.
Bunu öyle bir tonla söyledi ki, herkes duysun.
Bazı konuklar güldü.
Kocam gergin gülümsedi.
Ben hemen cevap vermedim. Su doldurdum, yudumladım.
Sakince baktım yüzüne.
Haklısın, dedim tatlı bir tonla. Bu gece öyle istedim.

Bu cevap onu afallattı.
Beklenen gözyaşı ya da savunma değildi yanıtım. Ona boş bir alan sundum sadece özgüven.
Ve sonra oyununu başlattı.
Yemek sırasında tesadüfen şöyle dedi:
Bilirsiniz, ben hep oğluma söyledim Kendine denk biri lazım. Öyle rastgele aşklar değil.
Yine güldüler, yine bakışlar üzerimde.
Bekledim.
Devam etti, artık ilginin dozundan sarhoş:
Geçici insanlar zaten çok çabalar belli etmek için. Kendilerini ispatlamak için kırk takla atarlar.
Gözlerimin içine bakarak.
Sanki eldiven atar gibi.

Ama ben, başkasının ringinde dövüşecek kadın değilim.
Karşımdakini kendi kendine gösterecek fırsatı bilerek bırakırım.
O yüzden gülümsedim ve şöyle dedim:
Başkasına geçici demek kolay Asıl, evin huzurunu kim bozuyor, onu konuşmalı.

Salondaki ses bir anda bir yere kaydı.
Birkaç kafa bana döndü.
Bir-iki yüz buz kesti.
Kayınvalidemin gözleri küçüldü:
Bu mu yani? Herkesin önünde bunu mu diyorsun?
Hayır, dedim çok sakin. Ben herkesin önünde bir şey demiyorum.

Ayağa kalkıp bardağımı kaldırdım, küçük bir adım attım.
Tek bir şey söyleyeceğim. Sofra için teşekkür ederim. Davet için teşekkür ederim. Varlığınız için teşekkür ederim.

Ona baktım.
Ve en çok da dersler için teşekkür ederim. Herkese nasip olmaz, bir insanın hakikatini bu kadar net görebilmek.

Ağzını açtı.
Ama ses çıkmadı.
İlk defa, verecek cevabı yoktu.
Salondaki insanlar donmuş kare gibiydi.
Kocam bana baktı; ilk kez beni gerçekten görüyormuş gibi.

Ve sonra en önemlisini yaptım:
Devam etmedim.
Aşağılamadım.
Alevlenmedim.
Savunmadım.
Sözlerimi bıraktım; tüy gibi hafif, taş gibi ağır.

Yerime döndüm, tatlıyı dilimlemeye başladım; sanki hiçbir şey olmamış gibi.
Ama her şey olmuştu.

Gece bittiğinde eve döndük. Kocam koridorda beni durdurdu.
Nasıl bu kadar yapabildin? dedi kısık sesle.
Baktım.
Nasıl böyle?
Bağırmadan. Dağılmadan.

İlk defa annesini savunmadı.
İlk defa bir sorun olduğunu kabul etti.
Ne üsteledim.
Ne kızdım.
Ne ağladım.
Sadece dedim ki:
Ben birisinin ailesine girmek için kavga etmiyorum. Ben aileyim. Kim saygı duymazsa uzaktan bakar.

Bir yutkundu.
Yani gidecek misin?
Sakince baktım.
Hayır. Korkudan kurban rolü oynamana gerek yok. Kararımızı saygıdan veririz.

Ve o an anladı;
Beni kavga gürültüyle kaybetmeyecek.
Sessiz sedasız büyümezse kaybedecek.

Bir hafta sonra kayınvalidem aradı.
Sesi daha yumuşaktı; pişmanlıktan değil, hesap-kitaptan.
Konuşmamız lazım, dedi.
Ne zaman demedim.
Söyle dedim.

Sessizlik.
Belki de abarttım biraz, dedi zorlanarak.
Zafer pozu vermedim.
Gözlerimi bir an için kapadım.
Evet, abarttın, dedim sakince.

Sessizlik.

Sonra ekledim:
Ama bunun iyi bir tarafı var. Bundan sonra her şey değişecek. Sen başka biri olacağın için değil Ben zaten başka biri olduğum için.

Telefonu kapattım.
Triyumf hissetmedim.
Düzen hissettim.

Bir kadın saygı istemekten vazgeçince
dünya ona kendiliğinden sunmaya başlıyor.

Sen olsan ne yapardın? Huzur bozulmasın diye susar mıydın, yoksa büyük sofranın başı sarsılsa da sınır çizer miydin?